Renkler bir bardaktan diğerine yürüyebilir mi? Bu eğlenceli deneyde renkli suyun kâğıt havlu boyunca hareket ettiğini ve farklı renklerin birleşerek yeni renkler oluşturduğunu gözlemleyeceğiz.

Deneyin Amacı

Suyun kâğıt havlu içerisindeki küçük boşluklarda nasıl hareket ettiğini gözlemlemek ve ana renklerin karışmasıyla oluşan ara renkleri keşfetmek.

Gerekli Malzemeler

• 6 veya 7 adet şeffaf bardak
• Su
• Kâğıt havlu
• Kırmızı, sarı ve mavi gıda boyası
• Karıştırmak için kaşık

Deneyin Yapılışı

1. Bardakları yan yana düz bir sıra hâlinde yerleştirin.
2. Birinci, üçüncü, beşinci ve yedinci bardaklara yaklaşık yarısına kadar su doldurun.
3. İkinci, dördüncü ve altıncı bardakları boş bırakın.
4. Birinci bardaktaki suya kırmızı, üçüncü bardaktaki suya sarı, beşinci bardaktaki suya mavi, yedinci bardaktaki suya ise tekrar kırmızı gıda boyası ekleyin.
5. Suların renkleri belirginleşinceye kadar kaşıkla karıştırın.
6. Kâğıt havluları uzun şeritler hâlinde katlayın.
7. Her kâğıt havlunun bir ucunu renkli su bulunan bardağa, diğer ucunu yanındaki boş bardağa yerleştirin.
8. Bardakların tamamı kâğıt havlularla birbirine bağlanıncaya kadar aynı işlemi sürdürün.
9. Birkaç dakika bekleyerek kâğıt havlulardaki ve bardaklardaki değişimleri gözlemleyin.

Deneyin daha belirgin sonuç vermesi için 30 dakika ile birkaç saat arasında bekleyebilirsiniz.

Ne Gözlemledik?

Renkli su, kâğıt havlu boyunca yukarı doğru hareket eder ve yanındaki boş bardağa ulaşır. Bir süre sonra boş bardaklarda su birikmeye başlar.

Komşu bardaklardan gelen farklı renkler boş bardaklarda birleşerek yeni renkler oluşturur:

• Kırmızı ve sarı birleşerek turuncu
• Sarı ve mavi birleşerek yeşil
• Mavi ve kırmızı birleşerek mor renk oluşturur.

Böylece suyun bardaklar arasında hareket ettiği ve ana renklerin karışarak ara renkleri meydana getirdiği gözlemlenir.

Su Nasıl “Yürüdü”?

Kâğıt havlunun yapısında gözle görülemeyecek kadar küçük boşluklar bulunur. Su molekülleri, kâğıt havlunun liflerine tutunarak bu boşluklarda yukarı doğru hareket eder.

Suyun dar alanlarda yer çekimine karşı hareket etmesine kılcallık veya kapilarite adı verilir.

Bitkilerin kökleriyle aldıkları suyun gövde ve yapraklara taşınmasında da benzer bir olay gerçekleşir. Bu nedenle deney, yalnızca renklerin karışmasını değil, doğada görülen önemli bir su taşıma mekanizmasını da gösterir.

Bilimsel Kavramlar

Kılcallık

Sıvıların ince borularda veya dar boşluklarda hareket etmesidir. Kâğıt havlunun lifleri arasındaki boşluklar, çok ince borular gibi davranır.

Adezyon

Su moleküllerinin kâğıt havlu liflerine tutunmasıdır.

Kohezyon

Su moleküllerinin birbirini çekmesidir. Öndeki su molekülleri ilerlerken diğer molekülleri de beraberinde taşır.

Deneyi Geliştirelim

Deneyi farklı koşullarda tekrar ederek sonuçları karşılaştırabilirsiniz.

• Kâğıt havlu yerine peçete veya pamuklu kumaş kullanın.
• İnce ve kalın kâğıt havluların suyu taşıma hızlarını karşılaştırın.
• Sıcak ve soğuk su kullanarak hareket hızının değişip değişmediğini gözlemleyin.
• Bardaklar arasındaki uzaklığı artırın.
• Farklı miktarlarda gıda boyası kullanın.
• Suyun belirli bir yüksekliğe ulaşma süresini kronometreyle ölçün.

Düşünme Soruları

1. Su neden kâğıt havlu boyunca yukarı doğru hareket etti?
2. Kâğıt havlu kullanılmasaydı su diğer bardağa geçebilir miydi?
3. Kırmızı ve sarı renk karıştığında hangi renk oluştu?
4. Kâğıt havlunun kalınlığı suyun hareket hızını etkiler mi?
5. Bu olayın bitkilerdeki su taşınmasıyla nasıl bir bağlantısı vardır?
6. Bardaklardaki su seviyeleri zamanla neden birbirine yaklaşır?
7. Deneyde bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenler neler olabilir?

Güvenlik Uyarısı

Deneyde yalnızca güvenli ve yıkanabilir gıda boyaları kullanılmalıdır. Renkli sular içilmemeli ve gözlerle temas ettirilmemelidir. Dökülmelere karşı çalışma alanının altına bir tepsi veya örtü yerleştirilmelidir. Deney tamamlandıktan sonra eller yıkanmalıdır.

Sonuç

Bu deneyde renkli suyun kâğıt havlu lifleri boyunca hareket ederek bir bardaktan diğerine geçtiğini gözlemledik. Bu hareketin kılcallık etkisiyle gerçekleştiğini ve ana renklerin birleşerek turuncu, yeşil ve mor gibi ara renkler oluşturduğunu keşfettik.