Balona üflemeden onu şişirebilir miyiz? Bu eğlenceli deneyde karbonat ve sirke arasında gerçekleşen kimyasal tepkimeyi kullanarak balonun kendiliğinden şişmesini sağlayacağız.
Deneyin Amacı
Karbonat ile sirke karıştırıldığında gerçekleşen kimyasal tepkimeyi gözlemlemek ve oluşan gazın balonu nasıl şişirdiğini keşfetmek.
Gerekli Malzemeler
- 1 adet küçük plastik şişe
- 1 adet balon
- Yaklaşık yarım çay bardağı sirke
- 2 tatlı kaşığı karbonat
- Huni
- Kaşık
Deneyin Yapılışı
- Sirkeyi plastik şişenin içerisine dökün.
- Huniyi balonun ağzına yerleştirin.
- Karbonatı huni yardımıyla balonun içerisine doldurun.
- Balonun içindeki karbonatın şişeye dökülmemesine dikkat ederek balonun ağzını şişenin ağzına geçirin.
- Balonu yukarı kaldırarak karbonatın şişenin içerisindeki sirkeye dökülmesini sağlayın.
- Şişede meydana gelen değişimleri ve balonun durumunu gözlemleyin.
Ne Gözlemledik?
Karbonat sirkeyle temas ettiğinde şişenin içerisinde köpürme ve kabarcıklar oluşur. Bir süre sonra balon herhangi bir şekilde üflenmeden şişmeye başlar.
Balon Neden Şişti?
Karbonatın bilimsel adı sodyum bikarbonat, sirkenin içerisinde bulunan temel madde ise asetik asittir. Bu iki madde bir araya geldiğinde kimyasal bir tepkime gerçekleşir.
Tepkime sonucunda karbondioksit gazı oluşur. Açığa çıkan karbondioksit gazı şişenin içerisinde birikir ve balona doğru hareket eder. Gaz balonun içine doldukça balon şişmeye başlar.
Tepkime basitleştirilmiş olarak şöyle gösterilebilir:
Karbonat + Sirke → Karbondioksit gazı + Su + Yeni maddeler
Bu deney, kimyasal tepkimeler sırasında gaz oluşabileceğini gösterir.
Deneyi Geliştirelim
Farklı miktarlarda karbonat kullanarak balonun büyüklüğünün değişip değişmediğini araştırabilirsiniz.
Örneğin üç ayrı şişede:
- 1 tatlı kaşığı karbonat
- 2 tatlı kaşığı karbonat
- 3 tatlı kaşığı karbonat
kullanarak balonların şişme miktarlarını karşılaştırabilirsiniz. Deney boyunca sirke miktarının aynı kalmasına dikkat edin.
Düşünme Soruları
- Balonu şişiren gazın adı nedir?
- Daha fazla karbonat kullanmak balonu her zaman daha fazla şişirir mi?
- Şişenin ağzı açık olsaydı oluşan gaz nereye giderdi?
- Sirke yerine su kullanıldığında aynı sonuç elde edilir mi?
- Bu deneyde kimyasal tepkime gerçekleştiğini gösteren kanıtlar nelerdir?
Güvenlik Uyarısı
Deney bir yetişkin veya öğretmen gözetiminde yapılmalıdır. Deneyde kullanılan maddeler tadılmamalı ve gözlerle temas ettirilmemelidir. Cam şişe yerine plastik şişe tercih edilmelidir. Balon çok fazla şişirilmemeli ve deney sonrasında eller yıkanmalıdır.
Sonuç
Karbonat ve sirke bir araya geldiğinde kimyasal bir tepkime gerçekleşmiş ve karbondioksit gazı oluşmuştur. Oluşan gaz balonun içine dolarak balonu şişirmiştir. Böylece bir kimyasal tepkime sonucunda gaz oluşabileceğini eğlenceli bir deneyle gözlemlemiş olduk.